Frustratie nummer 1 van veel ouders met schoolgaande kinderen? De prijzen van vakanties schieten omhoog zodra de schoolvakanties beginnen. In rustige weken kun je soms voor een heel vriendelijk bedrag een fijne accommodatie boeken, terwijl diezelfde plek in het hoogseizoen ineens een veelvoud kost. Dat voelt oneerlijk, zeker als je weet dat het buiten de drukste weken vaak ook nog aangenamer reizen is. Minder files, minder volle campings en vaak een stuk meer rust op je bestemming.
Toch zitten gezinnen met leerplichtige kinderen in Nederland behoorlijk vast aan de officiële schoolvakanties. En daar wringt het vaak. Want aan de ene kant snap je prima waarom leerplicht bestaat. Aan de andere kant voelt het voor veel ouders onlogisch dat er nauwelijks ruimte is voor maatwerk, ook niet als je kind het goed doet op school en je een vakantie zorgvuldig plant.
Op de Dag van de Leerplicht is dat een mooi moment om stil te staan bij de vraag waar veel ouders vroeg of laat tegenaan lopen: hoe zit het nu precies met leerplicht en op vakantie gaan buiten de schoolvakanties? Wat mag wel, wat mag niet en waar zit nog een klein beetje ruimte?
Waarom leerplicht zo strikt is geregeld
Leerplicht is er niet om ouders dwars te zitten, maar om ervoor te zorgen dat kinderen onderwijs volgen en zich kunnen ontwikkelen. De gedachte daarachter is logisch. School gaat niet alleen over rekenen, taal en topografie, maar ook over structuur, sociale contacten en op tijd signaleren wanneer een kind extra hulp nodig heeft. Juist daarom is schoolbezoek in Nederland wettelijk vastgelegd.
Voor ouders die hun kinderen graag iets van de wereld laten zien, voelt dat soms alsnog streng. Een reis buiten het hoogseizoen kan goedkoper zijn, rustiger verlopen en ook nog eens leerzaam zijn. Toch kijkt de wet niet naar hoe leuk of educatief een vakantie is, maar naar de vraag of een kind op school aanwezig moet zijn. En dat is in de meeste gevallen gewoon zo.
Voor wie geldt de leerplicht?
Kinderen zijn leerplichtig vanaf 5 jaar. Dat betekent dat je vanaf die leeftijd niet zomaar zelf kunt beslissen om een paar schooldagen over te slaan voor een vakantie, hoe begrijpelijk die wens ook is. De volledige leerplicht loopt tot en met het schooljaar waarin een kind 16 wordt. Daarna geldt voor veel jongeren nog een kwalificatieplicht als zij nog geen startkwalificatie hebben behaald.
Voor gezinnen is de praktische conclusie simpel: wil je echt zonder gedoe buiten de schoolvakanties weg, dan is dat het makkelijkst zolang je kind nog niet leerplichtig is. Met kinderen van 4 jaar en jonger heb je dus nog de meeste vrijheid. Zodra je kind 5 is, veranderen de spelregels direct.
Mag je buiten de schoolvakanties op vakantie?
In het kort: nee, in principe niet. Dat is meteen ook het belangrijkste antwoord voor ouders die vooral snel duidelijkheid zoeken. Een vakantie is normaal gesproken geen geldige reden om je kind van school thuis te houden. Doe je dat toch zonder toestemming, dan is er sprake van ongeoorloofd verzuim.
Dat klinkt streng, en dat is het ook. Juist omdat scholen niet willen dat iedereen zelf gaat bepalen wanneer een weekje weg wel of niet moet kunnen, zijn de regels strak gehouden. Anders wordt het verschil tussen een uitzonderlijke situatie en een gewone wens al snel vaag. En precies dat probeert de leerplichtwet te voorkomen.
Dat betekent niet dat er helemaal geen uitzonderingen zijn, maar wel dat je goed moet onderscheiden tussen echte vrijstellingen, incidenteel geoorloofd verzuim en bijzonder verlof. Dat zijn drie verschillende dingen die in gesprekken vaak door elkaar worden gehaald.
Welke vrijstellingen zijn er dan wel?
Er zijn wel degelijk vormen van vrijstelling, maar die zijn meestal niet bedoeld om goedkoper op vakantie te kunnen. De bekendste is de regeling voor 5-jarigen bij wie een hele schoolweek nog te zwaar is. In dat geval mag een kind onder voorwaarden tijdelijk een aantal uren minder naar school. Dat is dus geen vrije ruimte voor uitjes of vakanties, maar een regeling die bedoeld is om overbelasting te voorkomen.
Daarnaast bestaan er vrijstellingen van inschrijving op een school. Dat zijn uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld als een kind door lichamelijke of psychische redenen geen onderwijs kan volgen, of in een specifieke grenssituatie waarbij een kind onderwijs in het buitenland volgt. Voor de meeste gezinnen die simpelweg graag buiten de schoolvakanties op reis willen, biedt dit dus geen oplossing.
Ook vrijstelling van geregeld schoolbezoek bestaat, maar ook die regeling is niet bedoeld voor een gewone vakantie. Denk eerder aan ziekte, religieuze verplichtingen of andere omstandigheden die door school en leerplicht als geoorloofd worden gezien.
De uitzondering waar ouders het vaak over hebben
De uitzondering die voor vakantie het meest relevant is, gaat over ouders die door hun werk echt niet in de schoolvakanties op vakantie kunnen. Dat is meteen ook de uitzondering waar veel misverstanden over bestaan. Het gaat namelijk niet om een drukke baan, niet om het feit dat je liever buiten het hoogseizoen reist en ook niet om een werkgever die vakantie in de zomer onhandig vindt.
Deze regeling is bedoeld voor een heel beperkte groep ouders met een beroep of bedrijf waarbij vakantie in de schoolvakanties feitelijk onmogelijk is door de aard van het werk. Denk aan seizoensgebonden werkzaamheden of een piekperiode die juist samenvalt met de reguliere schoolvakanties. Als dat aantoonbaar zo is, kan een school soms toestemming geven voor vakantieverlof buiten de schoolvakanties.
Ook dan zitten er duidelijke grenzen aan. Het gaat om maximaal tien schooldagen, het mag niet in de eerste twee weken na de zomervakantie en het moet echt om een gezinsvakantie gaan. Bovendien moet je zo’n aanvraag ruim op tijd indienen en kunnen onderbouwen. Een school kijkt daarbij kritisch mee en hoeft zo’n verzoek zeker niet automatisch goed te keuren.
Voor ouders die hopen dat een creatief argument wel voldoende zal zijn, is dat misschien teleurstellend. Maar eerlijk is eerlijk: juist omdat deze uitzondering zo beperkt is, blijft de kans klein dat je op basis van gemak, prijsvoordeel of reiswensen toestemming krijgt.
Extra verlof wegens gewichtige omstandigheden
Naast de vrijstellingen bestaat er nog iets anders: extra verlof wegens gewichtige omstandigheden. Ook dat wordt nogal eens verward met vakantieverlof, terwijl het echt om iets anders gaat. Hierbij kun je denken aan een verhuizing, een huwelijk of jubileum in de familie, een geboorte, een begrafenis of ernstige ziekte van naaste familieleden.
Dit type verlof loopt via de school en moet passen binnen de regels die daarvoor gelden. De precieze uitwerking kan per situatie verschillen, maar het uitgangspunt is steeds hetzelfde: het moet gaan om een bijzondere, serieuze omstandigheid die niet zomaar buiten schooltijd kan worden gepland.
Voor ouders die dromen van een goedkope week zon in juni is dit dus meestal geen route. Een voordelige aanbieding, een gunstige last minute of het verlangen om de drukte te vermijden valt hier niet onder.
Waarom dit onderwerp ouders zo blijft bezighouden
Dat de regels streng zijn, betekent niet dat de frustratie onterecht is. Want laten we eerlijk zijn: juist gezinnen met schoolgaande kinderen zijn vaak het duurst uit. Je betaalt niet alleen meer voor je verblijf, maar ook voor vluchten, ferry’s, tolwegen en zelfs entreetickets op populaire bestemmingen. Daarbij komt dat reizen in het hoogseizoen vaak intensiever is. Het is warmer, drukker en je moet meer plannen om nog ergens plek te hebben.
Veel ouders hebben dan ook niet het gevoel dat ze om luxe vragen, maar om een beetje speelruimte. Zeker als hun kinderen goed meekomen op school, nauwelijks ziek zijn en thuis ook veel leren van reizen. Een stedentrip, museumbezoek of rondreis kan tenslotte ook leerzaam zijn. Alleen werkt het wettelijk systeem niet vanuit dat idee. Schoolaanwezigheid is de norm, niet de educatieve waarde van een vakantie.
Dat maakt het onderwerp zo herkenbaar. Je kunt de bedoeling van de wet begrijpen en tóch vinden dat de praktijk voor gezinnen weinig soepel aanvoelt.
Wat kun je als ouder dan wél slim doen?
Omdat de ruimte binnen de leerplichtregels beperkt is, loont het vooral om slimmer om te gaan met de vakanties die je wél hebt. Dat begint vaak bij vroeg plannen. Wie gebonden is aan het hoogseizoen, heeft meestal het meeste voordeel als hij niet te laat boekt. Zeker als je specifieke wensen hebt voor regio, type accommodatie of reistempo, kan dat veel schelen. Lees daarvoor ook eens onze tips over betaalbaar op vakantie in het hoogseizoen of bekijk deze extra ideeën voor goedkoop op vakantie in het hoogseizoen.
Daarnaast helpt het om flexibel te zijn binnen de grenzen die er wél zijn. Kun je precies op de eerste of laatste vakantiedag vertrekken, of scheelt één regio al flink in prijs? Wil je echt een keer een spontane trip maken, dan is het handig om pagina’s als last minute in de schoolvakantie in de gaten te houden. Dat geeft je misschien niet de vrijheid van reizen in juni of september, maar wel meer kans op een leuke deal in de weken waarin je wél weg mag.
En wie nog volop inspiratie zoekt voor bestemmingen en vakantievormen, kan ook verder kijken op onze pagina met tips voor vakantie met kinderen. Soms zit de besparing namelijk niet alleen in de reisperiode, maar juist in de keuze voor een minder populaire bestemming, een eenvoudiger verblijf of een type vakantie dat beter past bij jullie gezin.
En kan het systeem niet wat flexibeler?
Die vraag blijft terugkomen, en begrijpelijk ook. Veel ouders zouden al blij zijn met een klein beetje maatwerk. Niet onbeperkt, niet vrijblijvend, maar gewoon een beperkte ruimte waarbij school en ouders samen kijken wat verantwoord is. Zeker voor kinderen die het goed doen, weinig verzuimen en thuis voldoende steun krijgen, voelt het voor sommige gezinnen logisch om af en toe nét iets meer flexibiliteit te hebben.
Tegelijk is ook duidelijk waarom scholen voorzichtig zijn. Zodra er meer ruimte komt, moet iemand bepalen voor wie dat wel en niet geldt. En dan kom je al snel in discussies terecht over rechtvaardigheid, precedentwerking en uitvoerbaarheid. Wat voor het ene gezin heel redelijk voelt, kan voor een ander gezin als willekeurig overkomen.
Precies daarom blijft het voorlopig vooral een spanningsveld tussen begrip voor gezinnen en de behoefte aan heldere, gelijke regels.
Onze conclusie over leerplicht en vakantie
De kern is eigenlijk heel eenvoudig. Buiten de schoolvakanties op vakantie gaan met een leerplichtig kind mag normaal gesproken niet. Er zijn uitzonderingen, maar die zijn beperkt en streng bedoeld. Wie hoopt op ruimte omdat het goedkoper, rustiger of praktischer uitkomt, komt meestal van een koude kermis thuis.
Dat is misschien niet het antwoord waar veel ouders op hopen, maar het is wel goed om realistisch te zijn. Dan weet je waar je aan toe bent en kun je je energie beter steken in slim plannen, vroeg boeken en zoeken naar manieren om ook binnen de schoolvakanties een fijne én betaalbare vakantie te regelen.
En ja, stiekem blijft het voor veel ouders toch een terugkerende gedachte: wat zou het heerlijk zijn om gewoon eens buiten de drukste weken op pad te kunnen.
Vijf dagen flexibel verlof per leerling klinkt als een mooi plan. Als docent zou ik stiekem ook wel vijf dagen flexibel verlof willen, maar ik snap dat dat niet kan. Het zou de werkdruk van m’n collega’s verhogen – en die is hoog genoeg.
Het valt me op hoe vaak kinderen tegenwoordig extra ‘vrij’ hebben. Vaak ziek (is dat wel zo?), afspraken met huisarts, tandarts, ziekenhuis, orthodontist tijdens schooltijd… Mijn moeder vond het bv. echt niet goed dat ik elke vier weken een halve dag school mis omdat mijn beugel nieuwe elastiekjes nodig heeft.
Tijdens een toets zijn nóg meer mensen ziek. Soms 5-10 per klas. Ook bij inhaaltoetsen wordt ‘gespijbeld’. Gedekt door ouders, je hebt als school geen poot om op te staan…
Ik ben blij met leerplicht 😉
Leerplicht is natuurlijk ook prima, anders zou het met sommige ouders echt een bende worden!
Als ouder valt het mij juist op hoe moeilijk het is om bij artsen e.d. een afspraak buiten schooltijd te maken. Bijna onmogelijk. Ik wring me op dit moment in allerlei bochten om een van de kinderen om de week ergens heen te brengen, helaas kan het alleen tijdens schooltijd en met veel moeite doe ik dat op de school-technisch gezien beste dag.
Ouders die lang op reis willen kunnen hun kinde ook uitschrijven (samen met 1 ouder) uit het gemeente register. Geen schoolplicht en daarna weer inschrijven. Alleen voor een weekje doe je dat natuurlijk niet.
Die omweg kende ik niet, maar inderdaad, voor een weekje doe je dat niet.
Leuk artikel Saskia! Het is natuurlijk hopeloos ouderwets al die scholen met 12 weken vakantie! Ik vind die school die 52 weken open is wel een goede oplossing! Dan kun je vrij nemen wanneer je wil en kun je ook eens in het juiste seizoen op vakantie (denk aan Australië)! Misscgien zelf een school beginnen?
Er zijn meerdere scholen in het land die een 52-weken opening hebben. In onze buurt niet. Hmm, zelf een school beginnen sla ik ff over 😉
Leuke blog Sas!
Herkenbaar dat de prijzen zo ontzettend veel schelen tussen buiten de vakantie en in de vakantie.
Wist niet dat er scholen zijn die 52 weken open zijn per jaar. Zou toch wel handig zijn om vakantie te plannen wanneer je zelf wilt, maar helaas school van Isobel en Tyler hebben dat ook niet.. Dan maar in de dure periode in vakantie.
Dank je!
Oh ja, ik heb een dochter van viereneenhalf. In september zijn we een maand op vakantie gegaan. (het kan nog!) Nu zijn we een week weg. (het kan nog!) en naar Denemarken vertrekken we een paar dagen eerder (het kan nog!). Maar daarna kan het echt niet meer. Au. Voor de portemonnee, maar ook vooral dat het weer lastiger wordt, een agenda erbij en je zo niet alle bestemmingen kunt doen in het juiste seizoen. En ook omdat papa soms gewoon ECHT moet werken tijdens die door het rijk geplande vakanties. Het is niet anders, maar het maakt het wel een tikje lastiger. Al zou de studiedag nu gewoon eens op de maandagen gepland worden ipv de woensdag, dan kun je nog eens zomaar een weekend weg… Ik vind jouw idee van 5 dagen vrij in te plannen wel goed. Maar voor een school die al zoveel moet regelen ook weer lastig, het ene kind wel en het andere kind niet op vakantie. En dan weer die eindeloze discussies dat jij het als ouder niet nodig vindt om ze in te trekken en zij als school wel. Het is wel duidelijk zo.
Ik overweeg een leven zoals de Argentijnse Zapp family.
Welkom in de wereld van de leerplichtige kinderen 😉
En ik realiseer me door dit stukje opeens weer even waar wij ons druk over kunnen maken, hoeveel mensen dromen er niet van dat hun kinderen gewoon iedere dag naar school zouden mogen en kunnen, laat staan een keertje op vakantie gaan. Dan maar gewoon wat korter, drukker of minder ideale omstandigheden
Daar heb je ook helemaal gelijk in! We hebben de luxe dat we op vakantie kunnen, dat is voor veel andere mensen financieel niet mogelijk. En ja, dat onze kinderen naar school kunnen in een veilig land is iets wat we weleens vergeten…
Voor een huwelijk tm de 2e graad in het buitenland krijg je max 5 dagen. Mijn broer trouwt in Toronto de laatste vrijdag van de zomervakantie. We hebben eerst vakantie daar en vliegen de zondag na de bruiloft weer terug. We komen op maandag in NL aan en nemen nog een paar jetlag-dagen erbij.
Goede aanvulling! Dat is vast een van de uitzonderingen die niet standaard vermeld staat in de informatie. Alvast veel plezier toegewenst.
Tja, het blijft jammer. Het scheelt zo ontzettend veel geld! Wat ook zou helpen: als de zomervakantie 1 week minder zou duren en elke school 1 week per jaar de kinderen ergens tussendoor met z’n allen tegelijk 1 week ergens vrij zou mogen geven. Wij hebben 1x een pinkstervakantie gehad die haast geen enkele andere school had en toen ben ik zo goedkoop met de kinderen weg geweest! Niet ideaal voor iedereen, dat besef ik, maar mij zou het wel wat lijken. (Ook al zit ik dan weer met mijn persoonlijke situatie -vakanties bij helfte- maar dat ter zijde. ;-))
wat gebeurd als je de zelfde dag wanneer de school begin terug ben en je kind is kom pas in de middag aan is het ook strafbaar?
Ja, in principe wel want er is verzuimd zonder toestemming.
Wat kan je doen tegen een mail fout gelezen.
Even kort mij verhaal.
Ik wilde10 dagen op bezoek maar mij moeder naar buitenland omdat ze erg ziek in ziekenhuis lag.hen van middelbare school voor mij zoon maar 1week vrij gehad en ander 5dagen niet,ik las mij mail dat de ander dag mag als geonloofd.nou mag hij zijn toets niet maken.wat moet ik doen
Ik zou in overleg met school gaan. Maar ben bang dat er niets aan te doen is.