Stedentrip Berlijn met kinderen

Berlijn. De stad die getekend is door de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog. De stad die jarenlang doormidden werd gesneden door de Muur. Is dat een goede citytrip bestemming om met kinderen in de basisschoolleeftijd heen te gaan? Hoe gaan we een 6- en 8-jarige uitleggen wat er is gebeurd? Tijdens onze stedentrip Berlijn met kinderen hebben we het zelf kunnen ervaren. Onze 5 dagen zijn in ieder geval voorbij gevlogen en we hebben genoten van een hele afwisselende citytrip.

In dit blog ‘Stedentrip Berlijn met kinderen’ laat ik zien wat we elke dag hebben gedaan, geef ik inzicht in de kosten en vertel ik je meer over de Berlin Card. Later volgen er afzonderlijke blogs over bezienswaardigheden, natuurlijk allemaal voorzien van praktische tips.

Handig om te weten: we vertrokken de dag na Kerst en kwamen op Oudejaarsavond weer thuis. Berlijn in de winter dus!

Stedentrip Berlijn met kinderen

Berlijn is de hoofdstad van Duitsland. Het is een grote stad met heel veel bezienswaardigheden en soms grote afstanden. Dat betekent dat we keuzes moeten maken. Vooraf heb ik daarom veel gelezen op WattedoeninBerlijn.nl en Berlijn-Blog.nl. Hele handige blogs voor iedereen die naar Berlijn gaat. We willen zeker iets mee krijgen van de geschiedenis, maar de kinderen niet belasten met te ingrijpende verhalen. Die verhalen gaan ze over een paar jaar vanzelf horen, als ze er de goede leeftijd voor hebben. Het is dus zoeken naar een balans.

Voor vertrek maak ik een globaal schema van wat we willen zien en wat goed te combineren is. Elke dag kiezen we voor een mix van ontspanning en historie.

Stedentrip Berlijn met kinderen: dag 1

Vanuit onze woonplaats Deventer gaat er een rechtstreekse trein naar Berlijn. We vertrekken ‘lekker vroeg’, zelfs zo vroeg dat er op zondag nog geen bus rijdt… Oeps, geen rekening mee gehouden. Dan maar met de auto en deze ergens in de achterliggende woonwijk parkeren. Om 8.19 uur rijden we met de ICE Deventer uit. Zo’n 5 uur later staan we op Berlin Hauptbahnhof.

Met de trein naar Berlijn is niet duur. Als je op tijd boekt betaal je maar 39 euro voor je treinkaartje. Afhankelijk van de leeftijd van je kinderen en of ze in Nederland KidsVrij hebben, reizen ze (bijna) gratis.

Boek je treinkaartje naar Berlijn makkelijk via de site van NS International

Klaar voor vertrek!
Klaar voor vertrek!

Ik koos een hotel direct naast Berlin Hauptbahnhof. Lekker makkelijk als je met kinderen en koffers aankomt. In het Meininger Hotel mochten we direct naar onze kamer. Even alles installeren: bedden verdelen en naar het toilet. Jassen weer aan en hup, naar buiten. Na 5 uur in de trein zijn we toe aan beweging en frisse lucht.

Ook naar het Meininger Hotel? Boek ‘m hier makkelijk & snel bij Booking.com

Handig, ons hotel ligt direct naast het station.
Handig, ons hotel ligt direct naast het station.

We wandelen vanuit ons hotel naar de Reichstag en de Brandenburger Tor. Via Unter den Linden lopen we verder. Maureen heeft in haar kinderreisgids Berlijn gelezen over Ampelmann, het poppetje dat in Berlijn op de verkeerslichten staat. Als we langs de merchandise shop komen, dan weet ze het wel: “Hier wil ik echt naar binnen, dat is Ampelmann!”. Van haar zakgeld koopt ze een mooie en stevige schoudertas van het grappige mannetje.

Brandenburger Tor.
Brandenburger Tor.
Unter den Linden.
Unter den Linden.
Ontmoeting met Ampelmann, het van oorsprong Oost-Berlijnse verkeersmannetje.
Ontmoeting met Ampelmann, het van oorsprong Oost-Berlijnse verkeersmannetje.

Ik wil heel graag een paar kerstmarkten bezoeken. Gelukkig zijn er in Berlijn meerdere kerstmarkten nog open, sommige zelfs t/m het einde van de kerstvakantie. We gaan eerst naar de sfeervolle Gendarmenmarkt en lopen daarna door naar het Rote Rathaus. Vooral deze laatste valt in de smaak, niet gek, want hier is voor kinderen van alles te doen. Er zweeft zelfs een kerstman in z’n slee door de lucht. Op beide kerstmarkten eten en drinken we iets. Dat is direct ons avondeten. Lekker makkelijk na zo’n lange dag.

De kerstmarkt is 's avonds op z'n mooist met de mooie lichtjes.
De kerstmarkt is ‘s avonds op z’n mooist met de mooie lichtjes.

Met het openbaar vervoer gaan we terug naar het hotel.

Blogs over dag 1:

Stedentrip Berlijn met kinderen: dag 2

Vandaag begint de dag met een echte kinderactiviteit: het Labyrinth Kindermuseum. We weten niet precies hoelang we erover doen met de U-bahn en dus vertrekken we op tijd. Vanaf halte Osloer Strasse is het 10 minuten lopen naar het museum. Hoewel museum? Het is meer een educatief leer- en ontdekcentrum. Tijdens ons bezoek is het thema bouwen en stadsplanning. Maureen en Camiel sjezen in rolstoelen over een parcours, bouwen met een hijskraan een huis en knopen stokken aan elkaar om een tent te maken. We lunchen hier en daarna mogen ze nog 15 minuten spelen. Met twee boze kinderen lopen we daarna de deur uit. Ze willen nog lang niet weg!

Bouwen in het Labyrint Kindermuseum.
Bouwen in het Labyrinth Kindermuseum.

Met de U-bahn gaan we naar het centrum. Gelukkig zijn we een half uurtje onderweg, dus de boze buien zijn verdwenen als we uitstappen bij de Brandenburger Tor. We lopen naar het Holocaust Monument. Een van de meest historisch gevoelige plekken die we bezoeken in Berlijn. Camiel denkt, terecht, dat het een soort speeltuin is. Je zou van blok naar blok kunnen springen, maar dat mag niet. Kleine en grote mensen hebben moeite om zich in te houden. Ergens middenin het monument vertel ik ze meer over de achtergrond. Op hoofdlijnen. Dat is op deze plek en voor deze leeftijd voldoende. Maureen is zichtbaar geraakt door het verhaal.

Holocaust Monument.
Holocaust Monument.

Een stukje verder staat er een bord langs de kant van de weg. Hier was, of eigenlijk is, Hitlers bunker. Onder de grond en je kan er niets meer van zien. We proberen uit te leggen hoe groot de bunker is en hoe dik de wanden. Maureen vraagt: “Maar waarom zat hij onder de grond?”. We vertellen nog iets over wat hij allemaal gedaan heeft en dat hij zich zo beschermde tegen de bommen. De ene na de andere vraag volgt en we geven zo duidelijk mogelijk antwoord. Duidelijk, maar wel de kinderversie. Geen leugentjes, maar geen details die ze op deze leeftijd niet hoeven te weten. Ze accepteren het.

We lopen verder richting Checkpoint Charlie en het Mauer Museum. Bij Topographie des Terrors zien we voor het eerst een stukje van de Muur. Topographie des Terrors zou ik graag een keer willen bekijken. Hier kan je rondleidingen doen waarbij verteld wordt over de Gestapo-praktijken. Geen plek voor jonge kinderen. Dit blijft op mijn lijstje voor een volgende keer in Berlijn.

De Muur bij Topographie des Torres.
De Muur bij Topographie des Terrors.

Checkpoint Charlie was een van de grensovergangen tussen tussen Oost- en West-Berlijn. Nu is het een ontzettend toeristische plek. Te toeristisch naar mijn smaak. We bezoeken het Mauer Museum dat hier staat. Ook daarvan ben ik niet onder de indruk: onoverzichtelijke presentatie, te lange teksten, druk. Sowieso niet aantrekkelijk voor kinderen en ook voor volwassenen vind ik het geen aanrader. Ik ben teleurgesteld over de manier waarop dit stukje van de geschiedenis wordt gepresenteerd, zowel in het museum als daarbuiten.

Checkpoint Charlie met op de achtergrond het Mauer Museum.
Checkpoint Charlie met op de achtergrond het Mauer Museum.

Op weg naar Checkpoint Charlie zagen we een luchtballon. Dat lijkt mij leuk: Berlijn van bovenaf bekijken. Maureen en Camiel zien dat ook wel zitten, Gerard hoeft niet zo nodig. Met z’n drieën gaan we omhoog. Het is koud boven, maar het uitzicht is de moeite waard. Ik vind het een bijzondere ervaring. Na onze ballonvaart bekijken we even het Trabi Museum, niet groot, wel geinig om even gezien te hebben. Dan is het al etenstijd.

We did it: met de luchtballon omhoog!
We did it: met de luchtballon omhoog!
In het Trabant Museum.
In het Trabant Museum.

Met de U-bahn gaan we naar Friedrichstrasse. In ons ANWB-gidsje van Berlijn wordt in de categorie “Goedkoop en lekker” het restaurant Hans im Gluck getipt. De rij voor de deur belooft al veel goeds. Na 10 minuten wachten hebben we een plekje. Wat een mooi interieur! Overal zien we berkenstammetjes en andere natuurlijke elementen. Dat geeft een hele fijne sfeer, ook al zit het restaurant helemaal vol. Op de menukaart vinden we heerlijke burgers en cocktails. Een fijne combinatie voor Gerard en mij. Maureen en Camiel zijn wat kieskeuriger en eten alleen patat. Ook prima, het is vakantie.

Lekker eten en drinken bij Hans im Gluck.
Lekker eten en drinken bij Hans im Gluck.

Blogs over dag 2:

Stedentrip Berlijn met kinderen: dag 3

Tijdens de voorbereiding van onze citytrip Berlijn zag ik het: vanaf 17 december 2015 is T-Rex Tristan Otto te zien in het Naturkunde Museum. Camiel is dol op dino’s, dus dit mogen we echt niet overslaan. Het museum gaat om 9.30 uur open en vanuit ons hotel lopen we er in 15 minuten heen. De rij voor de kassa begint zich al te vormen en we zijn blij dat we op tijd zijn.

In de eerste hal van het museum zien we dat hier ook het grootste dino skelet ter wereld te zien is. Zelfs voor niet dino-gekken indrukwekkend om te zien. T-Rex Tristan Otto is een bijzondere. Het skelet is zilverkleurig geworden door jarenlange invloed van mineralen in de bodem. We bekijken ook de rest van het museum. Als we naar buiten lopen zien we een rij van enkele honderden meters lang. Iedereen wil T-Rex Tristan Otto zien!

Hallo Tristan Otto!
Hallo Tristan Otto!

Vanaf het Naturkunde Museum is het een klein stukje lopen naar de Bernauer Strasse. Na de kater bij Checkpoint Charlie wil ik zien of er meer authentieke stukken van de Muur te vinden zijn. De Bernauer Strasse spreekt mij veel meer aan. Hier kan je echt zien hoe het vroeger was. Het bezoekerscentrum en het Gedenkstätte Berliner Mauer geven gratis informatie over de geschiedenis. We bekijken eerst 2 korte films bij het bezoekerscentrum en bij het Gedenkstätte Berliner Mauer wordt er meer verteld over de menselijke kant. Dit is ook voor Maureen en Camiel goed te doen. Ik vertaal de film in snel tempo van Engels naar Nederlands, zodat de kinderen er ook iets van mee krijgen. Het blijft voor hen een ongrijpbaar fenomeen: een muur middenin de stad, dat mensen willen vluchten, het verschil tussen Oost en West. De Koude Oorlog is voor hen heel lastig te begrijpen. Logisch ook, het is voor hen een erg abstracte oorlog die niet simpel uit te leggen is.

Een deel van de Bernauerstrasse.
Een deel van de Bernauerstrasse.

We pakken de U-bahn en gaan naar de Brandenburger Tor. Op straat eten we Berlijnse curryworst en we hangen wat rond totdat het 14.30 uur is. We gaan de glazen koepel van de Reichstag beklimmen en hebben hiervoor gereserveerde kaartjes met een vast tijdstip. Eenmaal boven lopen we via de hellingbaan omhoog. Een audioguide vertelt in het Nederlands over alles wat we zien. Heel handig met kinderen. We hebben ontzettend geluk met het weer. Het is helder en we kunnen ver kijken.

Aanrader: de glazen koepen van de Reichstag beklimmen.
Aanrader: de glazen koepen van de Reichstag beklimmen.

Het wordt tijd om de kinderen meer te laten zien over het leven in de DDR. Met bus 100 (die langs alle bekende bezienswaardigheden komt) laten we ons naar het DDR Museum rijden. Voor het eerst moeten we in de rij staan en in het museum is het ook hartstikke druk. Het DDR Museum is erg interactief en afwisselend. Er is veel informatie, maar alles wordt in kleine en visueel aantrekkelijke porties gepresenteerd. Zeker de moeite waard.

Maureen rijdt een rondje met een Trabant in het DDR Museum.
Maureen rijdt een rondje met een Trabant in het DDR Museum.

Op mijn lijstje met bezienswaardigheden in Berlijn staan nog een paar dingen. We weten al dat niet alles lukt. Ook Potsdam en Sanssoucis moeten we bewaren voor een andere keer. We hebben nog wel tijd voor de chocoladewereld van Ritter Sport. Op weg naar het hotel komen we hier bijna langs. We kijken onze ogen uit in de kleurrijke winkel en de kinderen mogen beide een eigen Ritter-reep laten samenstellen. We moeten 45 minuten wachten totdat deze klaar is en gaan in het naastgelegen Lafayette warenhuis eten. Crêpes en quiche. Lekker en makkelijk zo. Na het eten halen we de Ritter repen op en al smullend gaan we terug naar het hotel.

Zelf onze chocola samenstellen bij de Ritter Sport chocoladewinkel.
Zelf onze chocola samenstellen bij de Ritter Sport chocoladewinkel.

Blogs over dag 3:

Stedentrip Berlijn met kinderen: dag 4

Middenin Berlijn ligt een van de dierentuinen. Tijdens een citytrip met kinderen is dit een leuke afwisseling. Met het weer hebben we nog steeds geluk: helder en zonnig. Wel is het gaan waaien vanuit het oosten, brr, koud! De Zoo heeft van alle Duitse dierentuinen het meest veelzijdige aanbod van dieren. Het is ook een oude dierentuin en dat zie je bij sommige verblijven duidelijk terug. Maar er is ook vernieuwing en dat levert een paar echte pareltjes op. Het pinguïn verblijf is een van onze favorieten. Zo leuk om de pinguïns zo duidelijk te zien. Ze lijken zelfs gericht op de bezoekers af te komen. In een halve dag lopen we de hele dierentuin door. Ons tempo ligt vanwege de koude oostenwind vrij hoog, op een zonnige zomerse dag kan je je hier zo een dag vermaken.

De Zoo in Berlijn is ook bekend van het ijsbeertje Knut.
De Zoo in Berlijn is ook bekend van het ijsbeertje Knut.

We lunchen op de kerstmarkt bij de Gedachtniskirke en bekijken ook de nieuwe kerk die hier is gekomen. Als Maureen de kaarsjes ziet, zegt ze: “We gaan naar opa”. Met z’n allen steken we twee kaarsjes aan voor opa. Wat een mooi moment en wat lief dat ze zo stilstaat bij haar opa die 1,5 jaar geleden is overleden. Het is tijdens de vakanties bijna traditie aan het worden: in een katholieke kerk een kaarsje aansteken voor hun gereformeerde opa…

Een mooie plek om een kaarsje aan te steken.
Een mooie plek om een kaarsje aan te steken.

Buiten lopen we verder over de kerstmarkt en dan gaan we door naar de KaDeWe. Maureen heeft er in haar boekje over gelezen en wil deze winkel zien. Direct na de val van de Muur kwamen de Oost-Duitsers in de KaDeWe en zouden zelfs onwel geworden zijn toen ze de overvloed aan eten en spullen zagen. Nu merk je daar niets meer van. Behalve dat het nog steeds heel veel overvloed is en je er vooral hele dure merken vindt. Beetje Bijenkorf-achtig.

We hebben tijd over en besluiten naar de East Side Gallery te gaan. Hier staat ook een stukje van de Muur. Na de te toeristische variant en de educatief verantwoorde versie, komen we nu bij een kunstzinnig gedeelte. Kunstenaars hebben de Muur voorzien van kunstwerken die een relatie hebben met de geschiedenis van de Muur. Dit gedeelte is aantrekkelijk voor alle leeftijden. Maureen en Camiel genieten gewoon van de mooie plaatjes en kleuren, wij kijken verder naar de betekenis van de afbeeldingen. Een heel toegankelijk stukje geschiedenis dat iedereen op z’n eigen wijze kan ervaren.

Bij de East Side Gallery.
Bij de East Side Gallery.

Met het openbaar vervoer gaan we naar Berlin Hauptbahnhof. In ons ANWB-gidsje is ook de Italiaanse restaurantketen Vapiano geadviseerd. Pasta en pizza gaat er bij ons allemaal wel in. Het eten is prima en de porties groot. Ze hebben er wel een bijzondere manier van je eten bestellen en erg handig vinden wij het niet, maar daar zal ik in een ander blog iets meer over vertellen.

Aan de pizza en pasta bij Vapiano.
Aan de pizza en pasta bij Vapiano.

Blogs over dag 4:

Stedentrip Berlijn met kinderen: dag 5

De laatste dag alweer. Wat vliegt de tijd voorbij. We gaan naar LEGOLAND Discovery Center. Niet omdat Gerard en ik dat zo graag willen, maar de kinderen zijn dol op LEGO dus deze is voor hen. Daarnaast wil ik voor KidsErOpUit een keer een blog schrijven over het verschil tussen de Discovery Centers en Legoland-pretparken in Europa. Voor mij dus echt een werkbezoek. Onze ochtend vliegt voorbij en Maureen en Camiel vinden het prachtig. Ze leven zich uit met LEGO, doen mee aan een workshop en leren hoe Lego blokjes worden gemaakt.

LEGOLAND Discovery Center.
LEGOLAND Discovery Center.

Met de S- en U-bahn gaan we terug naar het hotel. We lunchen even en dan is het tijd om met onze koffers naar het station te gaan. Nog 5 uur met de trein en dan zijn we weer thuis.

In de trein blijkt dat Maureen en Camiel heel goed hebben begrepen wat er gebeurd is rondom de Muur. Ze vertellen aan andere passagiers in geuren en kleuren over de Muur, vluchttunnels, dichtgemetselde ramen, vluchtende soldaat en mislukte pogingen. Maar ook dat het meer was dan alleen een Muur, dat er wachters waren en honden, prikkeldraad en lichten. We hebben voor hen een stukje geschiedenis tot leven gebracht.

De rest van het verhaal komt later op school. Wie weet gaan we dan opnieuw naar Berlijn en staan we stil bij de andere verhalen, bezoeken we een concentratiekamp, Topographie des Terrors en het informatiecentrum van het Holocaust Monument. Verschrikkelijke verhalen, maar die moeten worden verteld. Daarnaast ervaar je de geschiedenis het beste door naar de plekken te gaan waar het zich heeft afgespeeld. Ik hoop dat wij dit samen met hen mogen beleven.

Het zit er helaas alweer op!
Het zit er helaas alweer op!

Blogs over dag 5:

Kosten van een stedentrip Berlijn met kinderen

Citytrips zijn niet de goedkoopste vakanties, maar ik vind ze wel het fijnste omdat je zoveel kan zien en doen. Je hebt de kosten zelf in de hand door te kiezen wat je wel en niet bezoekt. Daarin kan je kostenbesparende keuzes maken. Wij doen meer dan een gemiddeld gezin, mede vanwege KidsErOpUit, hierdoor is het overzicht van onze kosten niet helemaal representaties. Gebruik het dus niet als een blauwdruk, maar om een indruk te krijgen van wat de afzonderlijke onderdelen kosten.

Indicatie kosten stedentrip Berlijn met kinderen:

  • Trein 228 euro (incl plaatsreservering, 4 euro p.p. per enkele reis)
  • Hotel 352 euro voor 4 nachten, ontbijt 20 euro per keer (kinderen waren voor de helft)
  • Eenvoudig uit eten ‘s avonds: 30 a 40 euro per keer (kinderen eten weinig, kinderporties)
  • Eenvoudig lunchen op straat of kerstmarkt: circa 3 euro per product
  • Labyrinth Kindermuseum: 16 euro voor een gezin
  • Mauer Museum: volwassenen 12,50 euro en kinderen van 7 t/m 18 6,50 euro
  • Luchtballon: familieticket voor 2 volwassenen en 2 kinderen 3-14 jaar 49,90 euro
  • Trabant Museum: volwassenen 4 euro, kinderen gratis
  • Naturkunde Museum: familieticket voor 2 volwassenen en max 3 kinderen t/m 14 jaar 15 euro
  • Reichstag: gratis
  • DDR Museum: volwassenen 7 euro en kinderen 5 euro
  • Berliner Zoo: volwassenen 13 euro en kinderen van 5 t/m 15 6,50 euro, familieticket voor 2 volwassenen en hun kinderen kost 35 euro
  • LEGOLAND Discovery Centre: 11 euro p.p. via verkoop in het hotel
  • Kosten Berlin WelcomeCard: 5 dgn voor zone ABC (kinderen van 6 tot 14 jaar reizen gratis met ouders mee) 40,50 euro p.p.

In vergelijking met andere grote steden is Berlijn een voordelige keuze. De genoemde prijzen van de bezienswaardigheden is zonder de korting die je met de Berlin WelcomeCard krijgt.

Reisgidsen over Berlijn

Tijdens een stedentrip Berlijn met kinderen kan je natuurlijk niet zonder reisgids. Voor ons werkt zo’n papieren boekje toch het handigste. Even bladeren of iets opzoeken op de kaart gaat makkelijk. Onze favoriete reisgidsen voor Berlijn zijn:

Daarnaast is er de Capitoolgids van Berlijn. Niet handzaam, maar wel erg illustratief en daardoor aantrekkelijk voor kinderen. Ook staat hier vaak net wat meer achtergrondinformatie in.

Ook voor kinderen is er een speciale reisgids over Berlijn:

Stedentrip Berlijn met kinderen boeken

Er zijn verschillende manieren om je stedentrip Berlijn met kinderen te boeken. Je kan net zoals wij een treinticket boeken bij NS International en een hotel via Booking.com.

Er zijn daarnaast reisaanbieders die kant en klare stedentrips naar Berlijn verkopen:

  • Pharos Reizen (o.a. stedentrips met kinderen en familierondreis Duitsland)
  • Tui (vlucht en hotel)

Berlin WelcomeCard: handig of niet?

Elke grote stad heeft inmiddels z’n eigen kaart. Berlijn heeft de Berlin WelcomeCard. Hiermee kan je onbeperkt met het openbaar vervoer reizen en je krijgt korting op entreeprijzen. Er zijn twee varianten: een kaart voor zone A en B en een k